Romeinse cijfers omzetten

Hoe je dit gebruikt Romeinse cijfers omzetten

1. Voer een Romeins cijfer of een gewoon getal in.
2. Bekijk de omzetting.
3. Kopieer het resultaat.

De regels

Het systeem gebruikt zeven letters die elk een waarde hebben.

De hoofdregel: letters worden opgeteld en van groot naar klein geschreven. Zo is MMXXV gewoon 1000 plus 1000 plus 10 plus 10 plus 5, oftewel 2025.

De uitzondering is de aftrekregel: staat een kleinere letter vóór een grotere, dan wordt hij afgetrokken. IV is 4, IX is 9, XL is 40, CM is 900.

Alleen I, X en C mogen worden afgetrokken, en alleen van de twee eerstvolgende hogere waarden. IC voor 99 is dus fout; dat is XCIX.

Dezelfde letter mag hoogstens drie keer achter elkaar staan. Vandaar dat 4 niet IIII is maar IV — al zie je op wijzerplaten van klokken vaak wel IIII, een traditie die om esthetische redenen bestaat en geen fout is in die context.

Er is geen nul en geen negatief getal, en er is geen manier om breuken te schrijven met deze letters. Het systeem is gemaakt om te tellen, niet om mee te rekenen — en dat is precies waarom het is verdrongen.

Waar je ze nog tegenkomt

Verrassend veel plekken voor een systeem van tweeduizend jaar oud.

Op klokken en horloges, waar ze puur decoratief zijn.

In jaartallen op gebouwen, gedenkstenen en gevelstenen — in Nederlandse binnensteden kom je ze voortdurend tegen boven deuren en op kerkgevels. MDCCLXXXIX is dan 1789.

In namen van vorsten en pausen: Willem III, Beatrix, Johannes Paulus II. Let op dat je die in het Nederlands uitspreekt als "de derde", niet als het Romeinse cijfer zelf.

In hoofdstuk- en deelnummering van boeken, en in de voorwoordpagina's die vaak in kleine Romeinse cijfers zijn genummerd.

Bij sportevenementen en filmreeksen, waar ze vooral gewicht moeten uitstralen.

En in de aanduiding van eeuwen in wetenschappelijke teksten.

Een praktisch punt: sorteren gaat mis. Een lijst met Romeinse cijfers sorteert alfabetisch verkeerd — IX komt vóór V te staan. Wil je sorteren, zet ze dan eerst om.

Grote getallen en valkuilen

Een paar dingen die vaak fout gaan.

Boven de 3999 loopt het systeem vast, want er is geen letter voor 5000. Er bestaat een notatie met een streep boven een letter om het duizendvoud aan te geven, maar die is zeldzaam en wordt slecht ondersteund in tekst.

Voor jaartallen is dat geen probleem: die blijven voorlopig ruim onder de grens.

Let op de aftrekregel bij het omzetten van jaartallen. 1999 is MCMXCIX en niet MIM, hoe logisch dat laatste ook oogt. Elke groep — duizendtallen, honderdtallen, tientallen, eenheden — wordt apart geschreven.

En let op de letter I versus het cijfer 1 en de letter O versus de nul bij het overtypen van een gevelsteen: in oude opschriften lijken ze soms sterk op elkaar, en de V werd historisch ook voor de U gebruikt.

Bij het lezen van oude Nederlandse jaartallen kom je soms ook de vorm tegen waarin een chronogram verborgen zit: een zin waarin de hoofdletters samen het jaartal vormen. Die zie je op zeventiende-eeuwse gevels en in gedenkschriften.

Alles wordt in je browser omgezet.

Veelgestelde vragen